Bir gözünüz diğerinden daha az mı görüyor? Gözlük taktığınız halde o gözünüzün görmesi tam olarak düzelmiyor mu?
Bunun nedeni göz tembelliği, yani tıbbi adıyla ambliyopi olabilir.
Göz tembelliği genellikle çocukluk döneminde başlar.
En önemli özelliği şudur: Göz tembelliği erken fark edilirse tedaviden daha iyi sonuç alınır.
Bu nedenle çocukların göz muayenesini şikâyet ortaya çıkana kadar ertelememek önemlidir.
Göz Tembelliği Nedir?
Görme yalnızca gözlerimizle gerçekleşmez.
Gözün gördüğü görüntünün beyin tarafından da doğru şekilde işlenmesi gerekir.
Çocukluk döneminde görme sistemi gelişirken bir gözden beyne yeterince net görüntü ulaşmazsa beynin o gözden gelen görüntüyü kullanma yeteneği yeterince gelişmeyebilir.
Buna göz tembelliği veya ambliyopi denir.
Yani göz tembelliğinde sorun her zaman gözün kendisinin “çalışmaması” değildir.
Asıl sorun, çocukluk döneminde göz ile beyin arasındaki görme sisteminin yeterince gelişememesidir.
Göz Tembelliği Neden Olur?
En sık nedenlerden biri iki gözün gözlük numaralarının birbirinden farklı olmasıdır.
Örneğin bir göz normal görürken diğer gözde yüksek hipermetropi veya astigmat olabilir.
Çocuk iyi gören gözünü kullandığı için diğer gözdeki sorunu fark etmeyebilir.
Şaşılık da göz tembelliğine neden olabilir.
Beyin, kayan gözden gelen farklı görüntüyü baskılayabilir. Zaman içinde o gözün görme gelişimi geri kalabilir.
Daha nadir olarak doğuştan katarakt veya göz kapağının görme eksenini kapatacak kadar düşük olması gibi görüntünün göze ulaşmasını engelleyen durumlar da ciddi göz tembelliğine yol açabilir.
Göz Tembelliği Nasıl Anlaşılır?
Göz tembelliğini ailelerin fark etmesi her zaman kolay değildir.
Özellikle yalnızca bir gözde tembellik varsa çocuk diğer gözüyle çok iyi görebilir.
Bu nedenle: “Çocuğum televizyondaki en küçük şeyi bile görüyor.”
demek iki gözünün de iyi gördüğünü göstermez.
Çocuk bir gözünün az gördüğünü bilmeyebilir ve bundan şikâyet etmeyebilir.
Göz tembelliği çoğu zaman her gözün görmesi ayrı ayrı ölçüldüğünde ortaya çıkar.
Göz Tembelliği Belirtileri Nelerdir?
Bazı çocuklarda hiçbir belirti olmayabilir.
Bazılarında ise:
- Bir gözün kayması
- Bir gözünü kapatma
- Başını eğerek bakma
- Derinlik algısında zorlanma
- Bir gözü kapatıldığında huzursuz olma
gibi belirtiler görülebilir.
Ancak bu belirtilerin olmaması göz tembelliği olmadığı anlamına gelmez.
Bu nedenle çocukluk dönemindeki göz taramaları ve gerektiğinde ayrıntılı göz muayenesi önemlidir.
Göz Tembelliği Gözlükle Düzelir mi?
Bazı çocuklarda doğru gözlüğün düzenli kullanılmasıyla görmede önemli artış sağlanabilir.
Bu nedenle tedavinin ilk aşamalarından biri çocuğun gerçek gözlük numarasının belirlenmesidir.
Özellikle çocuklarda bunun için göz bebeğini büyüten ve gözün odaklama gücünü geçici olarak ortadan kaldıran damlalarla muayene gerekebilir.
Gözlük verildikten sonra görmenin gelişimi takip edilir.
Bazı çocuklarda yalnızca gözlük yeterli olabilir.
Bazılarında ise ek tedavi gerekir.
Göz Kapatma Tedavisi Neden Yapılır?
Gözlükle yeterli gelişme sağlanamazsa iyi gören göz belirli sürelerle kapatılabilir.
Amaç tembel olan gözün daha fazla kullanılmasını sağlamaktır.
Kapatma süresi her çocuk için aynı değildir.
Çocuğun yaşı, görme düzeyi ve göz tembelliğinin derecesine göre göz doktoru tarafından belirlenir.
“Ne kadar uzun kapatırsak o kadar iyi olur” düşüncesi doğru değildir.
Tedavinin düzenli takip edilmesi gerekir.
Göz Tembelliğinde Damla Tedavisi Var mı?
Bazı çocuklarda iyi gören gözün yakın görmesini geçici olarak bulanıklaştıran atropin damla kapatma tedavisine alternatif olarak kullanılabilir.
Böylece çocuk tembel gözünü daha fazla kullanmaya yönlendirilir.
Ancak bu tedavi her çocuk için uygun değildir.
Hangi yöntemin kullanılacağı çocuğun göz tembelliğinin türüne ve derecesine göre belirlenir.
Göz Tembelliği Kaç Yaşına Kadar Tedavi Edilebilir?
Görme sistemi çocukluk döneminde gelişir.
Bu nedenle göz tembelliğinin mümkün olduğunca erken tanınması ve tedavi edilmesi önemlidir.
Eskiden tedavinin çok küçük yaşlardan sonra işe yaramayacağı düşünülüyordu.
Bugün bunun bu kadar kesin olmadığını biliyoruz.
Daha büyük çocuklarda ve ergenlerde de uygun hastalarda tedaviyle görmede artış sağlanabilir.
Ancak tedavinin başarı ihtimali genel olarak küçük yaşlarda daha yüksektir.
Bu nedenle: “Biraz daha büyüsün, sonra tedavi ederiz.” yaklaşımı doğru değildir.
Yetişkinlerde Göz Tembelliği Tedavi Edilebilir mi?
Bu sorunun cevabı biraz daha dikkatli verilmelidir.
Yetişkin beyninde de belirli bir görsel öğrenme ve değişme kapasitesi vardır.
Son yıllarda bilgisayar tabanlı görsel çalışmalar, algısal öğrenme ve iki gözün birlikte çalışmasını hedefleyen yöntemler üzerinde araştırmalar yapılmaktadır.
Bazı yetişkinlerde görmede belirli miktarda iyileşme sağlanabileceğini gösteren çalışmalar vardır.
Ancak sonuçlar kişiden kişiye değişir.
Bugün için yetişkinlerde çocukluk çağındaki klasik göz tembelliği tedavileri kadar kesin ve öngörülebilir sonuç veren, herkese uygulanabilecek bir yöntem olduğunu söylemek doğru değildir.
Bu nedenle yetişkin bir hastaya:
“Artık hiçbir şey yapılamaz.”
demek de,
“Göz tembelliğiniz kesin olarak düzelir.”
demek de doğru değildir.
Öncelikle görme azlığının gerçekten göz tembelliğinden kaynaklandığından emin olunmalıdır.
Yetişkinde Az Gören Her Göz Tembel Göz müdür?
Hayır.
Bu çok önemli bir noktadır.
Bir yetişkinin bir gözü diğerinden az görüyorsa bunun nedenini doğrudan “göz tembelliği” olarak kabul etmek doğru değildir.
Katarakt, kornea hastalıkları, retina hastalıkları veya görme siniri sorunları da bir gözün az görmesine neden olabilir.
Gerçek göz tembelliği çocukluk dönemindeki görme gelişimi sırasında ortaya çıkar.
Bu nedenle yetişkinlikte yeni başlayan görme azalması göz tembelliğine bağlanmamalı ve nedeni araştırılmalıdır.
Göz Tembelliği Ameliyatla Düzelir mi?
Göz tembelliğini doğrudan ortadan kaldıran bir ameliyat yoktur.
Örneğin şaşılığı olan bir hastada şaşılık ameliyatı gözlerin duruşunu düzeltebilir.
Ancak yalnızca gözleri düz hale getirmek, tembel gözün görmesini otomatik olarak normale getirmez.
Benzer şekilde uygun bir hastada gözlük numarasını azaltan lazer ameliyatı yapılması da çocukluktan kalan göz tembelliğini tek başına ortadan kaldırmaz.
Çocuklarda Göz Muayenesi Neden Önemlidir?
Göz tembelliğinde zaman önemlidir.
Çocuk bir gözünün az gördüğünü çoğu zaman kendisi fark etmez.
Aile de bunu dışarıdan anlayamayabilir.
Bu nedenle çocukların görmesinin iki göz ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Şaşılık, gözlerde belirgin numara farkı veya görmeyi engelleyen başka bir problem erken fark edilirse göz tembelliği gelişmeden önlem alınabilir veya mevcut tembellik daha etkili şekilde tedavi edilebilir.
Kısaca
Göz tembelliği, çocukluk döneminde görme sisteminin yeterince gelişememesi sonucu ortaya çıkan görme azlığıdır.
En sık nedenleri iki göz arasında gözlük numarası farkı ve şaşılıktır.
Çocuk tek gözüyle iyi gördüğü için aile göz tembelliğini fark etmeyebilir.
Tedavide doğru gözlük, kapatma tedavisi ve bazı çocuklarda atropin damla kullanılabilir.
Tedaviye ne kadar erken başlanırsa başarı şansı genellikle o kadar yüksektir.
Daha büyük çocuklarda da tedaviden fayda görülebilir.
Yetişkinlerde ise bazı yeni yöntemlerle görmede gelişme sağlanabileceğine dair çalışmalar vardır. Ancak sonuçlar değişkendir ve her hastada kesin düzelme vaat etmek doğru değildir.
En önemlisi, yetişkinlikte ortaya çıkan yeni görme azalmasını “göz tembelliğidir” diyerek geçiştirmemektir.
