Author Archives: Prof. Dr. Uğur Emrah Altıparmak

Aynaya baktığınızda göz bebeklerinizin biri diğerinden daha büyük görünüyorsa, bu durumun adı anizokoridir. Bazen bu durum tamamen zararsız olabilir; bazen de altta yatan bir nörolojik sorunun belirtisi olabilir.

Göz bebekleri, ışık miktarına göre büyür veya küçülür. Ancak bu büyüme iki gözde farklı oluyorsa, dikkatli değerlendirilmesi gerekir.

Gözbebeği eşitsizliğinin olası nedenleri:
• Fizyolojik anizokori: Genetik ve zararsız bir durumdur. Işıkta da karanlıkta da fark olur ama başka belirti yoktur.
• Horner sendromu: Göz bebeği küçülür, göz kapağı hafif düşer, bazen gözde çöküklük olabilir. Beyin sapı, boyun ya da akciğerdeki bazı sorunlardan kaynaklanabilir.
• Üçüncü sinir felci: Göz bebeği büyür, göz kapağı düşer ve çift görme olabilir. Acil değerlendirme gerektirir.
• İlaç etkileri veya travma: Bazı göz damlaları ya da darbeler gözbebeği boyutunu etkileyebilir.

Eğer gözbebeği farkı yeni başladıysa, ağrı, görme bozukluğu, göz kapağı düşüklüğü gibi başka belirtiler eşlik ediyorsa mutlaka bir nöro-oftalmoloji uzmanına başvurun.

Bazı görme sorunları gözlükle ya da göz muayenesiyle fark edilemez. Özellikle görme alanının kenarlarında, yani çevresel görmede oluşan kayıplar uzun süre fark edilmeden ilerleyebilir. İşte bu yüzden görme alanı testleri çok önemlidir.

Görme alanı testi (perimetri), gözün sadece merkezini değil, tüm çevresini ne kadar iyi görebildiğinizi ölçer.

Bu test neden yapılır?

• Görme sinirinin sağlığını değerlendirmek için
  Glokom, optik nörit, tümör veya kafa içi basınç artışı gibi durumlarda görme siniri etkilenebilir.
• Beyinle ilgili hastalıkları fark etmek için
  Beyindeki bazı tümörler ya da damar tıkanıklıkları, görme alanında özgün kayıplara neden olabilir.
• Hastalıkların ilerleyişini takip etmek için
  Özellikle glokom gibi hastalıklarda, zaman içinde ne kadar kayıp olduğunu görmek için düzenli testler yapılır.

Görmenizin fark etmediğiniz bölgelerinde kayıplar varsa, erken teşhis hayatınızı değiştirebilir. Bu yüzden gerektiğinde bu testi yaptırmaktan çekinmeyin.

Bir sabah kalktığınızda bir gözünüzle bulanık görmeye başladıysanız ve gözünüzü hareket ettirirken hafif bir ağrı hissediyorsanız, bu optik nörit olabilir. Optik nörit, gözümüzden çıkan ve beyne görüntüyü taşıyan sinirin iltihaplanmasıdır.

En sık belirtileri:
• Ani, genellikle tek taraflı görme kaybı
• Göz hareketleriyle artan ağrı
• Renkleri soluk ya da farklı görme
• Görme alanında karanlık ya da sisli bir bölge oluşması

Bu durumun en sık nedenlerinden biri Multipl Skleroz (MS) gibi bağışıklık sistemiyle ilgili hastalıklardır. Ancak enfeksiyonlar, bazı ilaçlar ya da vitamin eksiklikleri de neden olabilir.

İyi haber: Optik nörit çoğu zaman tedaviyle iyileşebilir. Ancak tekrarlayıcı olabilir ve bazı hastalıkların ilk belirtisi olarak ortaya çıkabilir. Bu yüzden hızlı tanı ve tedavi önemlidir.

Bir anda görüşünüzün karardığını, bulanıklaştığını ya da tamamen kaybolduğunu fark ettiyseniz — bu durum geçici bile olsa — mutlaka ciddiye alınmalıdır. Çünkü ani veya geçici görme kaybı, gözle ya da sinir sistemiyle ilgili ciddi bir sorunun ilk belirtisi olabilir.

Nedenleri ne olabilir?

Göz damarlarında tıkanıklık: Gözün arkasındaki damarlar tıkandığında, ani görme kaybı oluşabilir. Bu, mini bir felç belirtisi olabilir.
Geçici iskemik atak (TIA): Beyne giden damarlarda kısa süreli tıkanıklık yaşanır. Görme birkaç saniye veya dakikayla sınırlı olarak kaybolabilir. “Perde inmesi” gibi tarif edilir.
Migren atağı: Göz migreni olarak da bilinen bu durumda, zigzaglı ışıklar ya da bulanık görme gibi geçici bozukluklar olabilir.
Yüksek kafa içi basınç: Görme siniri üzerindeki baskı zamanla artarsa, anlık kararmalar yaşanabilir.

Bu belirtiler geçici bile olsa, arkalarında kalıcı görme hasarı bırakabilecek nedenler olabilir. Erken tanı, görmenin korunmasında çok büyük önem taşır.

Kafatasımızın içinde beyin, kan damarları ve beyin omurilik sıvısı birlikte bir denge içinde yer alır. Ancak bu sistemdeki sıvı miktarı artarsa ya da tümör gibi bir kitle yer kaplarsa, kafa içindeki basınç yükselir. Bu duruma kafa içi basınç artışı denir.

Görmeyi nasıl etkiler?

Görme siniri baskı altında kalır: Basınç arttığında, göz sinirine iletilen baskı “papilödem” denilen bir şişliğe neden olabilir. Bu şişlik, sinirin beyne sinyal göndermesini bozar.
Görme bulanıklaşır ya da geçici olarak kaybolabilir: Özellikle eğilip kalkınca ya da öksürükle artan kısa süreli görme kayıpları yaşanabilir.
Baş ağrısıyla birlikte olabilir: Sabahları daha yoğun olan baş ağrısına, mide bulantısı ve kusma eşlik edebilir.

Bu belirtiler fark edildiğinde zaman kaybetmeden bir göz doktoruna veya nöro-oftalmoloji uzmanına başvurmak çok önemlidir. Erken teşhis, kalıcı görme kaybını önleyebilir.

Baktığımız şeyleri ters mi görürüz? Gözlerimiz gerçekten görüntüyü baş aşağı mı algılıyor?

Evet, kulağa inanılmaz geliyor ama doğru: Gözümüz, dünyayı gerçekten baş aşağı görür! Ancak endişe etmeyin, beynimiz bu görüntüyü saniyenin çok küçük bir bölümünde düz çevirir.

Nasıl mı oluyor?

Gözün içindeki mercek, tıpkı bir fotoğraf makinesi gibi çalışır. Işık, göz bebeğinden içeri girer, mercekte kırılır ve retinaya baş aşağı yansır. Retina bu ters görüntüyü beyne gönderir. Beynimizin görme merkezi (oksipital lob), bu görüntüyü anında düz çevirerek bizim doğru şekilde görmemizi sağlar.

Tıpkı bir projektör gibi düşünün: Film şeridindeki görüntü ters olabilir ama perdeye doğru yansır.

Bu olağanüstü sistem sayesinde farkında bile olmadan beynimiz görüntüyü “doğrultur” ve biz dünyayı olması gerektiği gibi görürüz.

Gözümüzle gördüğümüz her şey aslında beynimizin yardımıyla gerçekleşir. Gözden gelen görüntüler, görme siniri aracılığıyla beyne iletilir. Eğer beyinde bir tümör varsa, bu yol üzerindeki yapılara baskı yaparak görmemizi etkileyebilir.

Beyin tümörlerinin göz üzerine etkileri şu şekillerde olabilir:

Görme sinirine baskı yaparsa: Görme bulanıklaşır, bazen tek gözde bazen iki gözde kayıp olabilir.
Görme alanında kayıplar oluşabilir: Kimi zaman kişi baktığı şeyin kenarlarını ya da bir yarısını göremez hale gelir.
Göz sinirlerinde felç gelişirse: Göz hareketleri bozulur, çift görme ve göz kapağı düşüklüğü gibi belirtiler oluşabilir.

Göz sinirlerinin şişmesine (papilödem) neden olabilir. Bu durum özellikle baş ağrısı ve mide bulantısıyla birlikte ortaya çıkarsa, mutlaka ciddiye alınmalıdır.

Eğer bir kişide hem görme sorunları hem de baş ağrısı, bulantı, kusma gibi nörolojik belirtiler birlikte varsa, zaman kaybetmeden bir nöro-oftalmoloji uzmanına başvurmak gerekir.

Bazı insanlar aynaya baktığında bir göz kapağının diğerine göre daha düşük olduğunu fark eder. Bu duruma tıbbi olarak “ptozis” denir. Ptozis, yani göz kapağı düşüklüğü, sadece estetik bir sorun değildir – bazen ciddi bir sağlık sorununun habercisi olabilir.

En sık nedenlerden bazıları şunlardır:

Göz kapağını kaldıran kasın zayıflığı : Yaşlanmaya bağlı olarak bu kas gevşeyebilir ve göz kapağı düşebilir.
Miyastenia Gravis : Kas ile sinir arasındaki iletişimi bozan bu hastalıkta, özellikle gün sonunda göz kapağı daha çok düşer.
Sinir felçleri : Göz kapağını kaldıran kası kontrol eden sinir (3. sinir) etkilenirse, göz kapağı tamamen kapanabilir. Aynı zamanda çift görme ve göz bebeğinde büyüme de eşlik edebilir.

Göz kapağı düşüklüğü bazen doğuştan olabilir, bazen de sonradan gelişir. Görmeyi engelliyorsa veya eşlik eden başka şikayetler varsa, mutlaka bir nöro-oftalmoloji uzmanına başvurulmalıdır.

Bazen tek bir nesneye baktığınızda onu iki tane görürsünüz. İşte bu duruma “çift görme” denir. Bu sorun genellikle göz kasları veya onları yöneten sinirlerle ilgili bir problemden kaynaklanır.

Her gözde, gözü yukarı, aşağı, sağa, sola ve çapraz yönlere hareket ettiren toplam 6 kas vardır. Bu kaslar düzgün çalışmazsa iki göz aynı noktaya odaklanamaz ve çift görme olur.

En sık nedenlerden bazıları:

Tiroid hastalıkları: Özellikle “Graves hastalığı” denilen tiroidin fazla çalıştığı durumlarda, göz kasları etkilenir ve çift görme gelişebilir.
Miyastenia Gravis: Kasların sinirlerle bağlantısını bozan bir hastalıktır. Gözlerde dalgalı çift görmeye neden olabilir.
Göz hareketlerini yöneten sinir felçleri: Beyinden çıkan 3 önemli sinir (3., 4. ve 6. sinir) göz kaslarını kontrol eder. Bu sinirlerden biri etkilenirse göz hareketi bozulur ve çift görme ortaya çıkar.

Özellikle göz kapağında düşüklük ya da göz bebeğinde büyüme gibi başka belirtiler de varsa, bu ciddi bir sinir veya beyin sorununun belirtisi olabilir. Bu durumda bir nöro-oftalmoloji uzmanına hemen başvurmak gerekir.

Görme sadece gözlerle ilgili bir konu değildir. Beyin, sinirler ve göz kasları da bu işin tam ortasındadır. İşte “nöro-oftalmoloji” tam da burada devreye girer. Bu alan, görme siniri hastalıkları, çift görme, göz kapağı düşüklüğü gibi gözle sinir sistemi arasındaki sorunlarla ilgilenir.

Eğer sizde veya bir yakınınızda:

• Nedeni açıklanamayan görme kaybı,
• Ani ya da zamanla artan çift görme,
• Göz kapağında düşme,
• Göz bebeklerinde büyüklük farkı

gibi belirtiler varsa, bir nöro-oftalmoloji uzmanına başvurmanız önemlidir.

Ben bir nöro-oftalmolog olarak bu belirtilerin nedenini araştırıyor, tedavi sürecine yardımcı oluyorum. Unutmayın, bu belirtiler bazen ciddi bir hastalığın ilk sinyali olabilir. Erken teşhis, görmenizi ve sağlığınızı korumanın en etkili yoludur.