Author Archives: Prof. Dr. Uğur Emrah Altıparmak

Çocuklar çoğu zaman fark etmez bile…
Tahtadaki yazılar bulanıklaşır, öğretmenin yüzü flu görünür ama onlar buna alışır.
Ve sonunda bir gün şöyle derler: “Anne, tahtayı göremiyorum…”

Ama işte o noktaya gelmeden müdahale etmek mümkün!

Miyopi sinsi ilerler. Çocuklar görme sorunu yaşadığını anlayamayabilir çünkü yavaş yavaş bulanıklaşan bir dünyaya adapte olurlar.
O yüzden belirtilere dikkat etmek çok önemli:

• Tahtaya bakarken gözlerini kısma
• Televizyona çok yakından bakma
• Kitap, tablet gibi şeyleri burnunun ucuna kadar getirme
• Sık baş ağrısı ya da göz yorgunluğu
• Derste dikkatin çabuk dağılması

Bu belirtilerden biri bile varsa, vakit kaybetmeden bir göz muayenesi şart.

Erken yakalanan miyopi, kontrol altına alınabilir. Geç kalınırsa, sadece tahtalar değil, gelecek de bulanık olabilir.

Telefon ekranı küçük, tableti desen avuç içi kadar. Ama etkisi?
Kocaman bir problem: Miyopi!

Gözlerimiz evrimsel olarak açık alanda, uzaklara bakarak gelişti.

Ama şimdi ne yapıyoruz?
Sabah gözümüzü açar açmaz telefona bakıyoruz. Çocuklar da bizden farklı değil.

– Saatlerce YouTube
– Yakından çizgi film
– Online dersler (tamam, buna mecburuz belki)
– Üstüne de ödev bahanesiyle ekran başında kalmak…

Sonuç?
Gözler uzaktan kopuyor, odak yakın mesafeye kilitleniyor, miyopi başlıyor ya da hızla ilerliyor.

Gözler bu şakayı kaldıramıyor çünkü bu ekranlar onların doğasına aykırı.

Ama çaresi var:

• Günlük ekran süresini sınırlamak
• Açık havada günde en az 2 saat geçirmek
• Miyopi ilerlemesini yavaşlatan özel camlar ve tedaviler

Küçük ekranlar büyük sorun yaratmasın. Gözlerimizi değil, alışkanlıklarımızı değiştirelim.

Eskiden şöyleydi: Göz bozuldu mu? Gözlük verelim, mesele kapansın.

Ama artık biliyoruz ki gözlük sadece bir sonuçla ilgileniyor, sorunun kaynağıyla değil.
Miyopi ilerlemeye devam ederken sadece cam numarasını büyütmek çözüm değil.

Çözüm: Miyopiyi yavaşlatmak.

• Gözlükle daha net görmesini sağlamak güzel ama…
• Numarayı durdurmadıkça retina risk altında.
• “Daha önce 1 numaraydı, şimdi 3 oldu” demek kader değil, ihmal.

Peki ne yapıyoruz?
Gözlüğe değil, miyopiye odaklanıyoruz.

• Miyopi kontrol camları (MiYOSMART gibi)
• Düşük doz atropin damlaları
• Yakın aktivite süresini azaltmak
• Açık havada bol zaman
• Ve tabii düzenli muayene

Gözlük takmak yeterli değil. Çocuklarınızın gözlük numarasının sabit kalması için aktif bir yol haritası şart.

Çünkü bizim hedefimiz gözlüğe razı olmak değil, miyopiyi durdurmak!

Son 20 yılda miyopi, çocuklar arasında neredeyse ikiye katlandı. Sadece genetik mi? Hayır.
Değişen yaşam alışkanlıklarımız bu artışın en büyük suçlusu.

• Artık çocuklar günün çoğunu kapalı alanlarda geçiriyor.
• Açık hava oyunları yerini tabletlere, bilgisayarlara bıraktı.
• Yakın mesafe odaklı etkinlikler (ekran, kitap, ödev) çoğaldı, uzak odak azaldı.
• Üstelik bu tempoda göz muayeneleri ihmal ediliyor.

Peki ne yapmalıyız?

• Her gün en az 2 saat doğal gün ışığında dış ortam
• 20-20-20 kuralı: 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca 6 metre uzağa bak
• Ekran sürelerini yaşa uygun sınırlamak
• Miyopiye özel camlar ve gerekirse atropin gibi tedavi seçeneklerini değerlendirmek
• En önemlisi: Rutin göz kontrollerini ihmal etmemek!

Miyopi artışına ‘dur’ demek için geç kalmış değiliz, ama geç kalırsak çocuklarımız için kalıcı riskler ortaya çıkabilir.

2020 sonrası bir şeyler değişti…
Evde kaldık, ekranlara sarıldık, dışarı çıkmak azaldı. Sonuç?
Dünya genelinde çocuklarda miyopi oranı patladı.

Dünya Sağlık Örgütü ve göz sağlığı dernekleri uyarıyor:
2050 yılında dünya nüfusunun yarısından fazlası miyop olacak. Yani her iki kişiden biri uzağı net göremeyecek.

Bu sadece bir gözlük sorunu değil:

• Erken yaşta miyop olan çocuklarda retina yırtığı, glokom, katarakt riski artıyor.
• Miyopi ilerledikçe lazer cerrahisine uygunluk şansı düşüyor.
• Yüksek miyopide kalıcı görme kayıpları dahi görülebiliyor.

Geleceğin pandemisi miyopi olabilir ama biz şimdiden bağışıklık kazanabiliriz.

Ne yapmalı?

• Miyopi tedavisine geç kalmadan başlamak
• Her gün gün ışığı almak (doğal ışık retinayı koruyor)
• Miyopi kontrol camları ve atropin gibi modern yöntemlerle ilerlemeyi durdurmak

Pandemi gibi yayılan bu sorun karşısında, en iyi tedavi erken farkındalık ve doğru müdahaledir.

Birçok anne-baba şaşırıyor:
“Doktor Bey, açık hava ile göz ne alaka?”
Aslında çok şey…

Araştırmalar gösteriyor ki:
Çocukların her gün en az 2 saat dışarıda vakit geçirmesi, miyopi gelişme riskini önemli ölçüde azaltıyor.

Peki neden?

• Doğal ışık, gözün gelişiminde denge sağlayan dopamin salgısını artırıyor.
• Açık havada göz sürekli uzaklara odaklanıyor, bu da gözün uzamasını (miyopiye giden yolu) yavaşlatıyor.
• Ekranlardan, yapay ışıktan, yakın mesafe odaklı etkinliklerden uzak kalmak göz için dinlenme anlamına geliyor.

Evde oturan göz büyür, dışarı bakan göz korunur!

Önerimiz:

• Günde en az 120 dakika dış ortam aktivitesi
• Bahçede, parkta, balkonda, hatta açık pencere kenarında bile fark yaratabilir
• Bu süreyi parçalara bölmek bile etkili: 4 x 30 dakika bile işe yarar!

Gözlükten korunmak için pahalı tedavilere değil, bazen sadece açık havaya ihtiyacımız var.

Atropin…
İlk duyduğunuzda kulağa biraz “ağır tedavi” gibi gelebilir. Ama aslında son yılların en etkili miyopi yavaşlatıcılarından biri.

Düşük doz (%0.01–%0.05) atropin damlaları, miyopi tedavisinde çığır açan bilimsel gelişmelerin başında geliyor.

Peki nasıl çalışır?

• Gözün büyümesini (özellikle ön-arka uzunluğunu) yavaşlatıyor
• Miyopi numarasının hızla artmasının önüne geçiyor
• Özellikle erken yaşta başlayan ve hızla ilerleyen miyopilerde çok etkili

Gözlük ne yapar?
– Sadece görmeyi düzeltir.

Atropin ne yapar?
– Gözlük numarasının ilerlemesini yavaşlatır.

İkisi birlikte kullanıldığında çok daha etkili sonuçlar alınabiliyor.

Unutmayın:

• Bu bir reçeteli tedavidir
• Her çocuğa uygun olmayabilir
• Damlaların dozları ve süresi göz doktoru tarafından belirlenmelidir

Küçük bir damla, büyük bir fark yaratabilir.
Ama mutlaka uzman kontrolü gerektirir.

Göz sağlığı karmaşık gibi görünse de, çocuklar için koruyucu adımlar aslında oldukça basit.

İşte evde hemen uygulanabilecek 5 etkili adım:

1. Günde en az 2 saat dışarıda vakit geçirmesini sağlayın.
Doğal ışık, göz gelişimi için ek vitamin gibidir!

2. 20-20-20 kuralını öğretin.
Her 20 dakikalık yakın çalışmadan sonra, 20 saniye boyunca 6 metre uzağa baksın.

3. Ekran süresini sınırlayın.
Yaşa göre ekran süresi ayarlayın. Özellikle 6 yaş altı çocuklar için ekran süresi minimum olmalı.

4. Aydınlatmaya dikkat edin.
Çalışma ortamı loş olmamalı, gözler yorulmasın.

5. Rutin göz muayenesini aksatmayın.
3 yaş, 6 yaş ve ilkokul başlangıcında mutlaka göz kontrolü yapılmalı.

Gözlük takmaya mecbur kalmasın diye, bugün küçük adımlar atın.
Gelecekte büyük farklar yaratır.

Bu bir mecaz değil, gerçek!
Çocukların gözleri, her gün yeterince gün ışığı görmezse, ileride cam kalınlığında gözlüklerle tanışabilir.

Araştırmalar gösteriyor ki, doğal ışık eksikliği gözün uzamasına neden oluyor. Göz uzadıkça da miyopi artıyor.
Yani çocuk dışarı çıkmadıkça gözlük numarası içeri doğru büyüyor.

Ne kadar dışarısı, o kadar netlik.

• Doğal ışık gözün gelişimini dengeliyor
• Açık alanlarda gözler uzak odaklanıyor
• Retina gelişimini destekliyor
• Miyopi ilerlemesini yavaşlatıyor

Peki ne yapmalı?

• Günde en az 2 saat açık havada oyun
• Bahçede, balkonda, parkta… Neresi olursa olsun
• Özellikle ekran molaları açık havada geçirilmeli

Unutmayın:
Bugün dışarı çıkmayan gözler,
yarın cam gibi kalın merceklerin ardında bir dünya görmeye çalışabilir.